جهان‌صنعت- خارگ، جزیره‌ای کوچک در پهنه خلیج فارس، سال‌هاست بزرگ‌تر از جغرافیای خود عمل می‌کند. اینجا جایی است که عددهای خشک صادرات به واقعیت ملموس تبدیل می‌شوند؛ جایی که هر ساعت آن با نبض اقتصاد ایران هماهنگ است. سفر تیم خبری به جزیره خارگ به دعوت جعفر پورکبگانی، نماینده مردم بوشهر، گناوه و دیلم در مجلس شورای اسلامی و به مناسبت روز ملی خارگ فرصتی بود برای دیدن پشت‌صحنه یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصادی کشور. آنچه در این سفر دیده شد تنها مخزن و اسکله و دکل نبود بلکه تصویری زنده از پیوند تاریخ، مقاومت، فناوری و آینده صنعت نفت ایران بود.

پانزدهم دی‌ماه در تقویم رسمی خارگ، روزی معمولی نیست. این روز یادآور خروج استعمارگران هلندی از جزیره و همزمان سالروز شهادت سردار رنجبر است؛ مناسبت‌هایی که شورای فرهنگ عمومی خارگ را بر آن داشت تا این روز را به‌ عنوان «روز خارگ» ثبت کند. نامگذاری‌ای که معنای آن فراتر از یک عنوان نمادین است.

خارگ از همان قرن‌های نخست حضور استعمارگران در خلیج‌فارس تا امروز همواره نقطه‌ای حساس و مناقشه‌برانگیز بوده است. روز ملی خارگ در واقع یادآور این حقیقت بوده که استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی پایدار نمی‌ماند و خارگ یکی از پایه‌های اصلی این استقلال اقتصادی است.

دعوت از رسانه‌ها برای حضور در جزیره در چنین روزی با هدف بازنمایی همین نقش صورت گرفت؛ نقشی که اغلب در هیاهوی آمارها و گزارش‌های رسمی گم اما در بزنگاه‌های تاریخی، اهمیت آن آشکار می‌شود.

خارگ، ستون فقرات صادرات نفت ایران

جزیره خارگ بیش از شش دهه است که به‌ عنوان مرکز ثقل صادرات نفت ایران ایفای نقش می‌کند. نخستین بارگیری نفت از این جزیره در دوم ژانویه‌۱۹۶۰ میلادی انجام شد؛ رویدادی که عملا خارگ را وارد معادلات جهانی انرژی کرد. از آن زمان تاکنون، بخش عمده نفت صادراتی ایران از این جزیره بارگیری شده و راهی بازارهای جهانی شده است.

انتخاب خارگ به‌ عنوان پایانه اصلی صادرات نفت نتیجه مطالعات دقیق فنی و راهبردی از دهه‌۳۰ شمسی بود. وجود ارتفاعات طبیعی مناسب، امکان احداث مخازن در نقاطی ۶۰تا۷۰‌متر بالاتر از سطح دریا را فراهم کرد؛ ویژگی‌ای که باعث می‌شود نفت بدون نیاز به پمپ و تنها با اتکا به انرژی پتانسیل از مخازن به سمت اسکله‌ها منتقل شود. این مزیت حتی امروز نیز در میان پایانه‌های نفتی جهان کم‌نظیر است.

عامل دوم، نزدیکی خشکی به عمق مناسب دریاست. در خارگ تنها با فاصله‌ای حدود ۱۱۰۰‌متر از ساحل، عمق آب به ۲۲‌متر می‌رسد؛ عمقی که امکان پهلوگیری نفتکش‌های بسیار بزرگ تا ظرفیت ۲میلیون بشکه را فراهم می‌کند. این ویژگی هزینه‌های سنگین عملیات دریایی را به حداقل رسانده است.

مرجانی بودن بستر جزیره سومین مزیت مهم خارگ است. برخلاف بسیاری از بنادر و پایانه‌های نفتی که نیازمند لایروبی‌های مداوم هستند، خارگ به‌‌طور طبیعی از این هزینه‌ها مصون مانده است. مجموعه این عوامل، خارگ را به نقطه‌ای راهبردی در امنیت انرژی و اقتصاد نفتی ایران تبدیل کرده است.

پایانه‌های نفتی؛ قلب تپنده عملیات صادرات

نخستین بازدید تیم خبری از تاسیسات شرکت پایانه‌های نفتی ایران انجام شد؛ جایی که نفت تولیدی کشور پیش از خروج از مرزهای آبی ایران، آخرین مراحل ذخیره‌سازی، اندازه‌گیری و تحویل را طی می‌کند.

عباس اسدروز، مدیرعامل این شرکت در گفت‌وگو با خبرنگاران تاکید کرد که زیرساخت‌های صادرات نفت کشور به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که حتی در شرایط تهدیدهای طبیعی یا انسانی، اختلال جدی در روند صادرات ایجاد نشود. به گفته وی، در چارچوب الزامات پدافند غیرعامل، تمامی تهدیدات بالقوه شناسایی و برای هرکدام سناریوهای مقابله طراحی شده است.

علاوه بر پایانه اصلی خارگ، چند پایانه دیگر در داخل خاک کشور به‌ عنوان مسیرهای جایگزین صادرات نفت در نظر گرفته شده‌اند که برخی از آنها در مراحل پایانی اجرا قرار دارند. این تنوع مسیر ضریب اطمینان صادرات نفت کشور را به‌‌طور قابل‌توجهی افزایش داده است.

نفتی که امروز در خارگ بارگیری می‌شود حاصل تولید میادین بزرگی مانند گچساران، آغاجاری و مناطق نفت‌خیز خوزستان است. این نفت از طریق خطوط لوله زیر دریایی به جزیره منتقل و در مخازنی با ظرفیت‌های متنوع ذخیره می‌شود. هر مخزن بین ۵۰۰‌هزار تا یک میلیون بشکه ظرفیت دارد و مجموع ظرفیت ذخیره‌سازی این مجتمع به حدود ۲۷میلیون بشکه می‌رسد.

این حجم عظیم ذخیره‌سازی، خارگ را به بزرگ‌ترین مجتمع ذخیره نفت کشور تبدیل کرده و امکان مدیریت زمان‌بندی صادرات را فراهم کرده است؛ موضوعی که در شرایط تحریم و نوسانات بازار جهانی اهمیت دوچندان دارد.

دقتی که اعتماد می‌سازد

یکی از حساس‌ترین مراحل صادرات نفت، اندازه‌گیری کمیت و کیفیت آن است. در پایانه خارگ، این فرآیند با دقتی کم‌نظیر انجام می‌شود. اندازه‌گیری کیفی شامل بررسی درجه API و سایر مشخصات فیزیکی نفت است که توسط واحد شیمیایی انجام می‌شود. اندازه‌گیری کمی نیز با استفاده از توربین‌مترهای ۱۲ و ۲۰اینچ صورت می‌گیرد.

در هر پهلوگاه چند سیستم کنترلی به‌‌طور همزمان فعال هستند؛ دو سیستم در اتاق کنترل و دو سیستم روی اسکله. این سیستم‌ها شامل اندازه‌گیری مکانیکی و دیجیتال هستند که به ‌صورت مداوم با یکدیگر مقایسه می‌شوند. دقت اندازه‌گیری در این مجموعه به کمتر از دوصدم‌درصد رسیده است؛ رقمی که خارگ را در زمره دقیق‌ترین پایانه‌های اندازه‌گیری نفت جهان قرار می‌دهد.

تجهیزات اندازه‌گیری پیش از هر عملیات بارگیری کالیبره  و لوپ‌های کالیبراسیون نیز سالانه با استفاده از ظروف استاندارد تنظیم می‌شوند. همین فرآیندها باعث شده است که تاکنون هیچ شکایتی از سوی مشتریان بین‌المللی بابت کمیت یا کیفیت نفت صادراتی ایران مطرح نشود.