بازخوانی تاریخ خلیج فارس از دریچه نگاه یک افسر بریتانیایی؛
کتاب «بوشهر و خلیج فارس در سال ۱۸۲۸» منتشر شد
به گزارش وبسایت هامون ایران؛ تارنمای جامعه مدنی جنوب ایران، کتاب «بوشهر و خلیج فارس در سال ۱۸۲۸ میلادی»، برشی از خاطرات و مشاهدات کاپیتان رابرت میگنان، افسر ارتش بریتانیا، به ترجمه دکتر مریم فرخنیا توسط انتشارات «هامون نو» روانه بازار نشر شد. این اثر که بخشی از مجموعه فوزونیافته «بوشهر در سفرنامهها» به دبیری سیدقاسم یاحسینی است، دریچهای نو و در عین حال بحثبرانگیز به وضعیت جنوب ایران در دوران قاجار میگشاید.
سندی از دوران شکوه و انحطاط در عصر قاجار
این کتاب ترجمه فصول پنجم تا دهم از جلد دوم سفرنامه مفصل رابرت میگنان است که نخستین بار در سال ۱۸۳۹ در لندن منتشر شد. میگنان که عضوی از انجمن سلطنتی آسیایی بریتانیا بود، در اواخر دهه ۱۸۲۰ میلادی، زمانی که ایران تحت حاکمیت فتحعلیشاه قاجار قرار داشت، سفری اکتشافی و نظامی را از مسیر روسیه و قفقاز به سمت بینالنهرین، بصره، بوشهر و کرانههای خلیج فارس آغاز کرد.
تحلیل محتوا: نگاه استعماری در تلاقی با جزئیات تاریخی
آنچه این اثر را از منظر تحلیلی حائز اهمیت میسازد، دوگانگی نگاه مؤلف است. از یک سو، میگنان به عنوان یک نقشهبردار و نظامی دقیق، جزئیات بینظیری از ساختار شهری بوشهر، وضعیت تجارت مروارید در بحرین، مناسبات سیاسی مسقط و حتی وضعیت بهداشت و بیماریهای شایع آن دوران را ثبت کرده است. از سوی دیگر، همانطور که دبیر مجموعه در یادداشت خود اشاره میکند، نگاه او کاملاً استعماری و «از بالا به پایین» است؛ نگاهی که در آن کمتر نشانی از عدالت و انسانیتِ مردمان بومی دیده میشود و بیشتر بر محور منافع امپراتوری بریتانیا میچرخد.
روایت دزدان دریایی و رقابت قدرتهای بزرگ
بخش قابل توجهی از کتاب به گزارشهای هیجانانگیز و در عین حال تلخ از فعالیتهای «رحمه بن جابر»، دزد دریایی معروف وهابی، و عملیات نظامی بریتانیا برای سرکوب نیروهای «جواسمی» (قواسم) در رأسالخیمه اختصاص دارد. همچنین، نویسنده با دقت تحسینبرانگیزی به تحلیل رقابت سیاسی بین بریتانیا و روسیه تزاری (معروف به بازی بزرگ) پرداخته و تلاشهای روسیه برای تسلط بر قفقاز و ایران را واکاوی میکند.
ارزش تاریخی برای پژوهشگران
این ترجمه با قلم روان دکتر مریم فرخنیا (پژوهشگر و متخصص بیوشیمی فیزیک و زیستفناوری دریایی)، پنجرهای شفاف به گذشته بوشهر و بنادر اطراف باز میکند. توصیفات میگنان از بندر بوشهر، که آن را شهری واقع در شبهجزیرهای شنی با خانههایی سنگی و صدفپوش توصیف کرده، سندی ارزشمند برای بازشناسی جغرافیای تاریخی این منطقه است.
کتاب «بوشهر و خلیج فارس در سال ۱۸۲۸ میلادی» در قطع رقعی و ۶۸ صفحه، با شمارگان ۵۰۰ نسخه در زمستان ۱۴۰۴ منتشر شده و در اختیار علاقهمندان به تاریخ جنوب ایران و مطالعات خلیج فارس قرار گرفته است. این اثر نه تنها یک سفرنامه، بلکه منبعی استراتژیک برای درک ساختار اجتماعی و سیاسی عصر قاجار از دید یک ناظر بیگانه به شمار میرود.
این کتاب را می توانید در فیدیبو با لینک (اینجا) تهیه نمایید.