روایت رنج و امید؛ واکاوی بهداشت و درمان بوشهر در سالهای پرالتهاب ملیشدن نفت
کتاب «بهداشت و درمان بوشهر در عصر دکتر مصدق (سالهای ۱۳۳۰ـ۱۳۳۲ ش)» منتشر شد
به گزارش وبسایت هامون ایران؛ تارنمای جامعه مدنی جنوب ایران، کتاب «بهداشت و درمان بوشهر در عصر دکتر مصدق (سالهای ۱۳۳۰ـ۱۳۳۲ ش)» به قلم سیدقاسم یاحسینی و زینب طهماسبی، توسط انتشارات «هامون نو» در پاییز ۱۴۰۴ روانه بازار نشر شده است. این اثر که در ۹۴ صفحه تدوین شده، تلاش دارد با تکیه بر گزارشهای مطبوعاتی آن دوره، تصویری واقعی از وضعیت اجتماعی و پزشکی یکی از مهمترین بنادر ایران در دوران نخستوزیری دکتر محمد مصدق ارائه دهد.
آینهای از تاریخ اجتماعی بوشهر نویسندگان کتاب معتقدند تاریخ پزشکی بوشهر، بهویژه در دورههای معاصر، بخش مهمی از «پازل» ناتمام تاریخ این دیار است که به دلیل نبود آرشیوهای کامل در خود بوشهر، همواره با خلأ روبرو بوده است. این کتاب با استخراج اخبار، مقالات و گزارشهای سه نشریه محلی بوشهر یعنی «سنگلاخ»، «پُست خلیج» و «دریاکنار»، ماده خام ارزشمندی را برای پژوهشگران تاریخ اجتماعی و پزشکی فراهم کرده است.
سیمای بهداشت در عصر مضیقه و مبارزه تحلیل اخبار گردآوریشده در این کتاب، وضعیت «اسفناک» بهداشت و درمان بوشهر را در اوایل دهه ۳۰ شمسی فاش میکند. در برههای که دولت مصدق درگیر مبارزهای سترگ با شرکت نفت بود، بوشهر با بحرانهای متعددی دستوپنجه نرم میکرد:
- بیماریهای همهگیر: شیوع گسترده مالاریا، آبله، سل و تراخم جان شهروندان را تهدید میکرد، در حالی که مبارزه با این بیماریها اغلب به دلیل کمبود بودجه و تجهیزات، نیمهتمام میماند.
- بحران دارو و پزشک: گزارشهای متعددی از «فقدان چشمپزشک»، «نبود دندانپزشک» و «مضیقه شدید دارو» در بوشهر و توابعی نظیر دیلم و برازجان در کتاب دیده میشود. حتی در مواردی، اداره بهداری بوشهر به دلیل انتقال تنها پزشک خود، بدون دکتر میماند.
- چالش زیرساختی (پرونده عمارت سبزآباد): بخش قابلتوجهی از اخبار کتاب به تلاشها و مناقصات بیثمر برای تبدیل «عمارت سبزآباد» به یک بیمارستان ۱۰۰ تختخوابی مدرن اختصاص دارد که به دلیل ناهماهنگی بین ادارات و نبود اعتبار، سالها به تعویق افتاد.
امید در میان ناامیدی در کنار روایت محرومیتها، کتاب به فعالیتهای نهادهای مدنی و خدمات افراد دلسوز نیز میپردازد. اقدامات جمعیت شیر و خورشید سرخ بوشهر در اعزام آمبولانس به دهات و توزیع شیر خشک و دارو بین مستمندان، و همچنین فداکاریهای پزشکان و پزشکیاران محلی مانند دکتر گلفیض، دکتر سیدمحمدجعفر طبیب و آقای فقیه، از نقاط روشن تاریخ آن دوران است که در صفحات کتاب بازتاب یافته است.
نسبت سیاست ملی و زیست محلی نکته تحلیلی مهم در این اثر، بازتاب نگاه مردم بوشهر به دولت مرکزی است. در حالی که روزنامهنگاران وقت بوشهر از «بیاعتنایی مرکزنشینان» گلایه داشتند، اما همچنان با انصاف بر این باور بودند که هدف اصلی دولت مصدق (ملی شدن نفت)، کلید حل تمامی مشکلات، از جمله فقر و خرابی بهداشت است.
کتاب «بهداشت و درمان بوشهر در عصر دکتر مصدق» فراتر از یک مجموعه خبر، سندی است از تابآوری مردمی که در میانهی یک طوفان بزرگ سیاسی، برای ابتداییترین حقوق انسانی خود یعنی «سلامت» مبارزه میکردند. این اثر گامی است کوچک اما ماندگار برای درک بهتر لایههای زیرین زندگی روزمره در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر ایران.
کتاب را می توانید در فیدیبو با لینک (اینجا) تهیه نمایید.