انتشار کتاب «وبسایت هامون ایران»: بازنمایی معاصربودگی در جنوب ایران
به گزارش وبسایت هامون ایران؛ تارنمای جامعه مدنی جنوب ایران، کتاب «وبسایت هامون ایران: بازنمایی معاصربودگی در جنوب ایران از سال ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴» به قلم مهدیه امیری دشتی و اسماعیل حسام مقدم توسط انتشارات «هامون نو» منتشر شد.
این اثر که در ۳۳۸ صفحه و قطع وزیری به زیور طبع آراسته شده، مجموعهای برگزیده از متون تولید شده در پروژهی «هامون؛ بازگشت به جامعه مدنی جنوب ایران» است. در ادامه جزئیات مفصل این خبر منتشر میشود:
محتوا و ساختار کتاب
این کتاب با نگاهی به مفهوم «معاصربودگی»، بخشی از متون تولیدی گروه نویسندگان هامون را در بازهی زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴ پوشش میدهد. از میان بیش از ۳۰۰۰ متن تولید شده در طول ۱۵ سال فعالیت این پروژه، ۱۰۰ متن شامل مقاله، یادداشت، گفتگو و گزارش انتخاب و در این کتاب گنجانده شده است.
مطالب کتاب در هفت حوزه اصلی دستهبندی شده است: ۱. شعر و نقد ادبی: شامل بررسی آثار شاعرانی چون منوچهر آتشی و محمد بیابانی. ۲. داستان و رمان: بررسی سیر نویسندگی زنان ایرانی و آثار نویسندگانی نظیر صادق چوبک و سیمین دانشور. ۳. نقاشی و نگارگری: معرفی هنرمندان معاصر ایران و تحلیل خودنگارههای زنان. ۴. نمایش و تئاتر: نقدهایی بر آثار نمایشی و بررسی وضعیت تئاتر در بوشهر. ۵. سینما و عکاسی: تحلیل فیلمهای شاخص ایرانی و جهان. ۶. موسیقی: بررسی موسیقی زیرزمینی، موسیقی ملی و آیینهای بومی نظیر خیامی. ۷. معماری: مسئلهشناسی استان بوشهر و نقد مبلمان شهری.
پیشینه پروژه هامون ایران
پروژهی هامون از سال ۱۳۹۱ با هدف حضور در عرصه عمومی جنوب ایران فعالیت خود را آغاز کرد و تمرکز ویژهای بر هنر و ادبیات داشت. نخستین امکان بازتاب فعالیتهای این پروژه در اردیبهشت ۱۳۹۲ با راهاندازی وبسایت «هامون ایران» فراهم شد. این وبسایت در دستهبندیهای متنوعی از جمله صنایع دستی، مد و پوشش، کاریکاتور و اسطورهشناسی به تولید متن پرداخته است.
مشخصات ظاهری و فنی چاپ
- ناشر: هامون نو.
- نوبت چاپ: اول – زمستان ۱۴۰۴
- شمارگان: ۵۰۰ نسخه
- قیمت: ۵۰۰ هزار تومان
- طرح روی جلد: نقاشی اثر ارغنون حسام مقدم
- شابک: ۹۷۸-۶۲۲-۸۲۳۵-۳۳-۲
این کتاب تلاش دارد تا کلیت کنشگری هنری و ادبی در پروژه هامون را برای مخاطبان و پژوهشگران ترسیم کند. طبق اطلاعات منابع، نویسندگان این اثر پیش از این نیز کتب متعددی در حوزههای جامعهشناسی، زنان و محیط زیست منتشر کردهاند.
«هامون ایران»؛ چگونه جنوب، روایتگرِ گمشدهی «اکنونِ» ما شد؟
۱. مقدمه: هویت در عصر غبار
در جهان شتابزدهی امروز، جایی که ریشههای اصیل در زیر غبار «فراموشی» و «روزمرگی» مدفون میشوند، ما مدام با این پرسش کلیدی مواجهیم: چگونه میتوان در تلاطم دنیای مدرن، پیوند خود را با هستهی سخت هویت ملی حفظ کرد و در عین حال «معاصر» باقی ماند؟ پروژهی فرهنگی «هامون ایران» که از سال ۱۳۹۱ گام در عرصهی عمومی نهاد، صرفاً یک آرشیو منطقهای نیست؛ بلکه تلاشی دوازدهساله برای بازخوانی هویت ما از دریچهی اقلیم جنوب است. بازخوانی پروندهی فرهنگی جنوب در کتاب «بازنمایی معاصربودگی در جنوب ایران»، کلیدی برای فهم وضعیت امروز ایران و گذار از «تنازع بقا» به سوی «تفاهم درونی» در ساحت جامعهی مدنی است.
۲. منوچهر آتشی؛ باستانشناسِ حافظههای متروک
منوچهر آتشی، شاعر بلندآوازهی دشتستان، با درک ضرورتهای هستیشناختی عصر خود، بنبست «نخبهگرایی انتزاعی» را درهم شکست. او در واکنشی آگاهانه به جریانهایی که فرهنگ عامه را به اتهام «ابتذال» و «کیشبودگی» (Kitsch) به حاشیه میراندند، به سراغ اشیاء، مکانها و واژگانی رفت که رایحهی شرجی و غبار جادههای جنوب را در خود داشتند. آتشی «مکانهای متروک خاطره» را در لایههای زیرین دشتستان کشف کرد؛ او صدای فروخفتهی زبانی بود که در میان نظریات انتزاعی نادیده گرفته میشد. او نه با تقلید از غرب، بلکه با واسازی تقابل سنت و مدرنیته، به کشف «اکنونِ» ما نائل آمد.
«یک روز در دشت صبحگاهی پندارت از جادهیی که در نفس مه نهفته است چون عاشقان عهد کهن با اسب بور خسته میآیم من… من چون عاشقان عهد کهن با اسب پای پنجره میمانم بر پنجههای نرم تو لب مینهم به شوق و آنگاه همراه با تپیدن قلب نجیب تو از جادههای در دل مه پنهان میرانم.»
۳. چرا امروز، بیش از همیشه به شاهنامه محتاجیم؟
بر اساس تحلیلهای دکتر سیدرضا شاکری، سیاست در هر جامعهای میان دو قطب «امنیت بیرونی» و «تفاهم درونی» در نوسان است. اگرچه قدرت نظامی و ابزارهای سختافزاری ممکن است امنیت مرزها را تأمین کنند، اما آنچه جامعهی امروز ما از آن رنج میبرد، گسستِ تفاهم درونی و فقدان گفتگوست. در این میان، شاهنامه نه یک کتاب قدیمی، بلکه ابزاری برای «پدیدارشناسی» ملت ایران است. فردوسی با احضار پدیدارهای زندگی واقعی همچون «آواز، خنیا، چاه، نیرنگ، راستی، درفش و شادی»، ما را به گفتگویی دربارهی سرنوشت مشترکمان دعوت میکند. برای نسل جوانی که شاهنامه را در گوشیهای همراه خود میشنود، این اثر راهی برای دستیابی به «علمِ اندازه و برآورد» در دنیای پرآشوب کنونی است؛ علمی که به ما میگوید چه میتوانیم بکنیم و چه نباید.
۴. داستانِ «شعرِ» زن؛ از پستو تا پیشرو
سیر تحول نوشتار زنانه در ایران، روایتی پرفراز و نشیب از تلاش برای کسب «فردیت و هویت» است. زیور سنگری در تحلیل خود نشان میدهد که چگونه زن ایرانی از «لالاییهای مادرانه» — که نخستین منبع برای پی بردن به آرزوها و آرمانهای او در طول تاریخ بود — به ساحت ادبیات مدرن گام نهاد. این مسیر از رابعه قزداری که نخستین فریادهای عشق را سر داد، آغاز شد و با سیمین دانشور در رمان «سووشون» به بلوغ رسید. در نهایت، منیرو روانیپور با بهرهگیری از «رئالیسم جادویی» و افسانههای جنوب، تقابل سنت و مدرنیته را با نگاهی زنانه بازتعریف کرد. نوشتار زنانه، عبور از پستوهای انزوا به سوی نقد نهادهای سنتی بود. «نوشتههای یک زن همواره زنانه است و جز این نمیتواند باشد و هر قدر این نوشتهها بهتر باشد، بیشتر زنانه خواهد بود.» — ویرجینیا وولف
۵. پروژهی هامون؛ هنر به مثابه زیربنای جامعه مدنی
پروژهی «هامون ایران» بر این باور استوار است که جامعهی مدنی تنها از مسیر سیاست نمیگذرد، بلکه ریشه در تولید فرهنگی دارد. تولید بیش از ۳۰۰۰ متن در این سالها نشاندهندهی پویایی کنشگری هنری در جنوب است. کتاب «بازنمایی معاصربودگی در جنوب ایران» گزیدهای شامل ۱۰۰ متن (مقاله، گفتگو و یادداشت) است که تداوم این اندیشه را در هفت حوزهی کلیدی پوشش میدهد:
- شعر و نقد ادبی
- داستان و رمان
- نقاشی و نگارگری
- نمایش و تئاتر
- سینما و عکاسی
- موسیقی
- معماری
۶. افسانهها؛ قدرتِ پنهانِ «مادر» در خلق اسطوره
حسین دهقانی به نقش بنیادین «مادر» در ناخودآگاهِ اسطورهای هنرمندان جنوب اشاره میکند. در حالی که «پدر» به دلیل مشغلههای معیشتی و دشواریهای زندگی مجال گفتگو نداشت، این مادر بود که با خواندن اشعار «فایز» و ترانههای «قمر»، فونداسیون اولیهی اشعار حماسی شاعر را بنا کرد. مادر در جنوب، «گنجینهی افسانهها»ست؛ او با هوشیاری زنانهاش، میان کودک و جهان اسطوره پیوند برقرار کرده و معمار ذهنی میشود که بعدها اسبهای شاهنامهای و پریهای پنجسالگی خود را در میان غبار شهرهای مدرن زنده نگه میدارد.
۷. سخن پایانی: پرسشی برای فردا
«معاصربودگی» در جنوب ایران، نه یک تقلید سطحی از غرب، بلکه حاصل «واسازی تقابل سنت و مدرنیته» و پیوند زدن ریشههای اعماق به مسائل امروز است. هنر و ادبیات، تنها راهی است که میتواند ما را از تنازع بقا به سمت تفاهم درونی هدایت کند. اگر ما امروز مکانهای فراموششدهی خاطرهی خود را بازخوانی نکنیم، در غبار تاریخ گم خواهیم شد.
اکنون، در آستانهی فردایی که هنوز نوشته نشده، باید از خود بپرسیم: «اگر ما امروز مکانهای متروک خاطرهی خود را کشف نکنیم، چه کسی قرار است روایتگرِ “اکنونِ” ما باشد؟»
کتاب را در فیدیبو با لینک (اینجا) تهیه و مطالعه نمایید.