آوای هامون: تبلور کنش ارتباطی در عرصه‌ی عمومی در جنوب ایران

آوای هامون: تبلور کنش ارتباطی در عرصه‌ی عمومی در جنوب ایران

گروه مطبوعاتی-انتشاراتی-مطالعاتی ارغنون هامون

نشریه آوای هامون که از سال ۱۳۹۴ فعالیت خود را آغاز کرد، تنها یک دوهفته‌نامه محلی نبود؛ بلکه پروژه‌ای فکری برای بازسازی عرصه‌ی عمومی (Public Sphere) در جنوب ایران به شمار می‌رفت. بر اساس نظریات یورگن هابرماس، عرصه‌ی عمومی فضایی است که در آن شهروندان فارغ از سلطه و اجبار، از طریق کنش ارتباطی و گفتگو به تفاهم و وفاق دست می‌یابند. آوای هامون با همین رویکرد، تلاش کرد تا به جای کنش‌های ابزاری و استراتژیک، بستری برای «گفتگو، مدارا و درک حضور دیگری» فراهم کند.

شبکه‌سازی ارتباطی و پیوند نخبگان با توده مردم

این نشریه موفق شد شبکه‌ای گسترده از کنشگران مدنی و نخبگان علمی را نه تنها در جنوب، بلکه در مرکز کشور (مانند اساتید دانشگاه‌های تهران و علامه طباطبایی و انجمن‌های علمی ملی) گرد هم آورد. آوای هامون با طرح موضوعاتی در ۶۰ عنوان تحلیلی، به مثابه یک کالای فرهنگی عمل کرد که هدفش پر کردن خلاء ناشی از گسست میان قشر روشنفکر و فرهیخته با مخاطبان عام و توده‌های مردم بود. این نشریه با انتخاب سبک «تحلیلی-تفسیری»، مسائل پیچیده اجتماعی را به زبان عرصه‌ی عمومی ترجمه کرد تا شهروندان را نسبت به حقوق حقه خود آگاه سازد.

نقش مهدیه امیری دشتی در برساخت هویت متکثر نشریه

مهدیه امیری دشتی، به عنوان سردبیر، نقشی کلیدی در ترسیم چشم‌انداز ملی این رسانه و تبدیل آن به تریبون جامعه مدنی جنوب ایران داشت. او با استراتژی بازتاب دادن «صداهای خاموش»، فضایی را ایجاد کرد که گروه‌های اقلیتی همچون مهاجرین، حاشیه‌نشینان، معلولین، سالمندان، کودکان و روستاییان که معمولاً در رسانه‌های رسمی غایب هستند، صاحب صدا شوند. تحت مدیریت او، تحریریه‌ای متشکل از ۵۰ کنشگر مدنی شکل گرفت که هر شماره با ایده‌های تازه، تکثر افکار و آرا را در صفحات نشریه به نمایش می‌گذاشتند.

نقطه عطفی در فرم و محتوای مطبوعات جنوب

آوای هامون چه در ساختار ظاهری و چه در محتوای درونی، بدعتی در مطبوعات منطقه ایجاد کرد:

نوآوری در فرم: انتخاب قطع مترویی و استفاده از یک عکس بزرگ برای تیتر یک، سبکی مینیمال و مدرن به صفحه نخست بخشید که در میان نشریات آن دوره متمایز بود.

تمرکز محتوایی بر جغرافیا: این نشریه با شبکه‌سازی میان نویسندگان سراسر استان‌های جنوبی، ساختاری را بنا نهاد که در آن به طور نمادین و عملی، هر استان جنوبی جایگاه و تریبونی اختصاصی برای تحلیل مسائل خود داشت.

در نهایت، آوای هامون با تکیه بر خاستگاه‌های فکری همچون «مطالعات فرهنگی» و «بازگشت به جامعه مدنی»، تلاش کرد تا از طریق کنش ارتباطی، گسل‌های معرفتی جامعه جنوب را شناسایی کرده و راه را برای توسعه پایدار و همبستگی اجتماعی هموار کند.

آوای هامون مانند یک موزائیک فرهنگی عمل کرد که در آن هر قطعه (یا هر صدای خاموش)، با حفظ ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، در کنار دیگران قرار گرفت تا تصویری جامع و منسجم از هویت متکثر و پویای جامعه جنوب ایران خلق شود.

ساختار موضوعی نشریه «آوای هامون» به‌گونه‌ای طراحی شده است که بتواند تمامی ابعاد زیست‌جهان جنوب ایران را پوشش دهد. این نشریه با طبقه‌بندی مطالب خود در ۴ گروه اصلی و ۶۰ عنوان زیرمجموعه (هر گروه ۱۵ موضوع)، تلاش می‌کند تا به عنوان یک کالای فرهنگی، خلاء میان قشر روشنفکر و مخاطبان عام را پر کند.

جزئیات این دسته‌بندی و اهداف پشت پرده آن بر اساس منابع به شرح زیر است:

۱. کالبدشکافی موضوعات تحلیلی

همان‌طور که در پرسش خود به درستی اشاره کردید، موضوعات در چهار لایه اصلی سازماندهی شده‌اند:

جامعه مدنی: این حوزه بر نهادها و گروه‌های انسانی تمرکز دارد. عناوینی همچون تشکل‌های غیردولتی، خانواده و خویشاوندی، روستاییان و عشایر، حاشیه‌نشینان، اقلیت‌ها، معلولین و زنان در این بخش تحلیل می‌شوند تا وضعیت مشارکت اجتماعی در جنوب بررسی شود.

فرهنگ مدنی: این بخش به مفاهیم زیربنایی و سبک زندگی می‌پردازد. موضوعاتی نظیر حقوق بشر، صلح و مدارا، محیط زیست، جنسیت، جهانی‌شدن، آموزش و سلامت در این دسته قرار می‌گیرند تا بسترهای فرهنگی جامعه بازاندیشی شود.

اندیشه مدنی و ادبیات و هنر: این دو گروه نیز هر کدام با ۱۵ زیرمجموعه، تکمیل‌کننده نگاه چندبعدی نشریه به هویت و تفکر در منطقه جنوب هستند.

۲. چرایی انتخاب این گستره موضوعی

طبق گفته سردبیر نشریه، این ۶۰ عنوان موضوعی به صورت دائمی در وب‌سایت «هامون ایران» درج شده‌اند. انتخاب این عناوین بر پایه پنج خاستگاه فکری استوار است:

۱. بازگشت به جامعه مدنی.

۲. بازاندیشی اصلاح‌طلبی.

۳. مطالعات فرهنگی.

۴. مطالعات توسعه پایدار.

۵. مطالعات جامعه رفاه.

دلیل تمرکز بر این حجم از تنوع، وجود «گسل‌ها و حفره‌های معرفتی» در جامعه جنوب است؛ لذا نشریه با رویکرد «تحلیلی-تفسیری» به سراغ این موضوعات رفته است تا آسیب‌های موجود در این حوزه‌ها را شناسایی کند.

۳. تریبونی برای «صداهای خاموش»

یکی از استراتژی‌های اصلی آوای هامون در انتخاب این موضوعات، پرداختن به «صداهای خاموش» است. گروه‌هایی مانند مهاجرین، معلولین، سالمندان و کودکان که معمولاً در رسانه‌های رسمی سهمی ندارند، در این ساختار موضوعی جایگاه ویژه‌ای یافته‌اند. هدف نهایی این است که با کنار هم قرار گرفتن این دیدگاه‌های متنوع، ایده مرکزی نشریه یعنی «گفت‌وگو، مدارا و درک حضور دیگری» محقق شود.

۴. همکاری‌های تخصصی برای تحلیل موضوعات

برای اینکه هر یک از این ۱۵ زیرمجموعه به صورت علمی بررسی شوند، آوای هامون با نهادهای برجسته‌ای همکاری می‌کند. برای مثال، در حوزه مسائل اجتماعی و فرهنگی با انجمن جامعه‌شناسی ایران و انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، و در حوزه‌های تخصصی‌تر با سازمان‌هایی چون حفاظت محیط زیست و معاونت زنان ریاست جمهوری در تعامل است تا راهکارهای مناسبی برای رفع مشکلات منطقه ارائه دهد.

مجموعه موضوعات آوای هامون مانند یک «تور ماهی‌گیری بزرگ» است که با شبکه‌ای دقیق و گسترده (۶۰ عنوان موضوعی)، تلاش می‌کند هیچ بخشی از واقعیت‌های پنهان، مطالبات اقلیت‌ها و گره‌های فرهنگی جامعه جنوب را نادیده نگذارد و آن‌ها را برای تحلیل به روی سطح بیاورد.

نشریه «آوای هامون» با ایجاد گفتمانی فراگیر، تلاش می‌کند تا بازتاب‌دهنده صداهای خاموش و لایه‌های نادیده گرفته شده جامعه، از جمله زنان، معلولین، کودکان، نوجوانان، جوانان، اقلیت‌ها و مهاجرین باشد. این رویکرد در قالب ۶۰ عنوان موضوعی (در چهار گروه اصلی) تبیین شده است که در وب‌سایت «هامون ایران» برای دسترسی همیشگی شهروندان درج شده‌اند.

ابعاد این گفتمان مدنی و حقوقی به شرح زیر است:

ترویج حقوق شهروندی در بستر جامعه مدرن

هدف بنیادین این نشریه، آشنا کردن شهروندان با حقوق حقه خود در تلاقی زیست‌جهان ایرانی، اسلامی و مدرن است. آوای هامون با انتخاب نوشتارهای «تحلیلی-تفسیری»، سعی دارد خلاء میان قشر روشنفکر و مخاطبان عام را پر کرده و به بازاندیشی باورهای رایج اجتماعی بپردازد. این آگاهی‌بخشی به طور مستمر در شماره‌های دوهفته‌نامه و در قالب پرونده‌های ویژه دنبال می‌شود.

پرونده‌های ویژه و تحلیل‌های ساختاری

نشریه علاوه بر انتشار منظم مطالب در حوزه‌های ۶۰‌گانه، بر روی پرونده‌های تخصصی تمرکز دارد که به موضوعات کلیدی جامعه می‌پردازند. از جمله این اقدامات، تمرکز بر حقوق شهروندی و تحلیل اسناد ملی مربوط به آن (مانند پیش‌نویس‌های پیشنهادی) است که با هدف ارتقای دانش حقوقی و مدنی جامعه انجام می‌شود. همچنین، انتشار آثاری همچون کتاب «زنان آوای هامون» و «اندیشه آوای هامون» نشان‌دهنده عمق بخشیدن به این پرونده‌های موضوعی است.

محورهای گفتمانی: مدارا و گفت‌وگو

ایده مرکزی که تمامی این موضوعات متنوع (از محیط زیست و عدالت گرفته تا قومیت‌ها و صلح) را به هم پیوند می‌دهد، «گفت‌وگو، مدارا و درک حضور دیگری» است. تحریریه نشریه که خود از کنشگران مدنی تشکیل شده است، با ارائه مطالب متنوع در کنار یکدیگر، فضایی را برای تعامل آرا و افکار متفاوت فراهم می‌آورد تا از این طریق، مسیر توسعه پایدار و جامعه رفاه هموارتر شود.

دعوت به مطالعه پرونده‌های اقلیت‌ها

همان‌طور که در فراخوان شما اشاره شد، نشریه توجه ویژه‌ای به گروه‌های اقلیتی و حاشیه‌نشین (مانند مهاجرین، معلولین و ساکنان مناطق روستایی) دارد. این پرونده‌ها به منظور آشنایی دقیق‌تر شهروندان با چالش‌ها و حقوق این گروه‌ها تهیه شده‌اند و بستری برای تقویت انسجام اجتماعی و عدالت فراهم می‌کنند.

سپهر اندیشگی نشریه «آوای هامون» بر پایه مفاهیمی بنا شده است که هدف نهایی آن، ایجاد پیوند میان لایه‌های مختلف جامعه و بازنمایی تکثر فرهنگی جنوب ایران است. بر اساس منابع ارائه شده، تحلیل ابعاد مختلف ایده مرکزی این نشریه به شرح زیر است:

تریبونی برای «صداهای خاموش»

ایده محوری آوای هامون، تبدیل شدن به صدای گروه‌هایی است که در ساختارهای رسمی و مدنی معمولاً نادیده گرفته می‌شوند. این نشریه تلاش می‌کند گروه‌های اقلیتی همچون مهاجرین، حاشیه‌نشین‌ها، معلولین، سالمندان، کودکان، زنان و روستاییان را که به تعبیر تحریریه، «صداهای خاموش» جامعه هستند، به متن گفتمان مدنی بازگرداند. با کنار هم قرار گرفتن این صداها، گفتمانی شکل می‌گیرد که هدف اصلی پروژه هامون است؛ یعنی ایجاد فضایی برای «گفت‌وگو، مدارا و درک حضور دیگری».

خاستگاه‌های فکری و ساختار هویتی

اگرچه در منابع موجود به‌طور مستقیم به نام داریوش شایگان یا اصطلاح «هویت چهل‌تکه» اشاره نشده است (و این بخش از تحلیل شما در منابع ذکر نشده است)، اما رویکرد نشریه در بازشناسی گفتمان‌های متفاوت و هدایت مطالب به سمت «تحلیلی-تفسیری» جهت پر کردن گسل‌های معرفتی، با این نگاه هم‌سو است.

پیوند میان روشنفکری و توده مردم

آوای هامون به دنبال آن است که به عنوان یک کالای فرهنگی، خلاء ناشی از گسست میان قشر روشنفکر و فرهیخته با مخاطبان عام را پر کند. اعضای هیئت تحریریه این نشریه که خود «کنشگران مدنی» هستند، با ارائه موضوعات متنوع در چهار گروه اصلی (جامعه مدنی، فرهنگ مدنی، اندیشه مدنی و ادبیات و هنر)، سعی در بازاندیشی باورهای رایج در اجتماع دارند.

چشم‌انداز ملی برای جامعه مدنی جنوب

این نشریه صرفاً یک رسانه محلی نیست؛ بلکه هدف آن معرفی ظرفیت‌ها و مسائل جامعه جنوب به کل ایران است تا در آینده به عنوان تریبون جامعه مدنی جنوب کشور در سطح ملی شناخته شود. این مسیر از طریق مشارکت با نهادهای علمی مانند انجمن جامعه‌شناسی ایران و انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات دنبال می‌شود تا تحلیل‌های ارائه‌شده بر پایه پژوهش‌های دقیق اجتماعی باشد.

تمرکز بر «صداهای خاموش» و کنشگری مدنی

یکی از اهداف اصلی این تنوع موضوعی، بخشیدن تریبون به «صداهای خاموش» جامعه است؛ گروه‌هایی مانند معلولین، حاشیه‌نشین‌ها و اقلیت‌ها که معمولاً در رسانه‌های رسمی کمتر به آن‌ها پرداخته می‌شود. هر یک از نویسندگان این مطالب در نقش یک کنشگر مدنی ظاهر می‌شوند تا با تکیه بر ایده مرکزی نشریه یعنی «گفت‌وگو، مدارا و درک حضور دیگری»، خلاء میان قشر روشنفکر و مخاطبان عام را پر کنند.

نشریه «آوای هامون» که از سال ۱۳۹۴ به عنوان تریبون جامعه مدنی جنوب ایران فعالیت می‌کند، فراتر از یک رسانه محلی، به عنوان یک پروژه‌ی فکری و اجتماعی با هدف بازنمایی چهره‌ی واقعی و تحلیل عمیق مسائل این منطقه شناخته می‌شود.

در ادامه، جزئیات بیشتری درباره ابعاد مختلف این نشریه بر اساس منابع ارائه می‌شود:

مشخصات و ساختار مدیریتی

این دوهفته‌نامه مجوز خود را در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۳۹۴ از هیئت نظارت بر مطبوعات دریافت کرد. صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول آن اسماعیل حسام‌مقدم و سردبیری آن بر عهده مهدیه امیری دشتی است. آوای هامون در قطع مترویی و در ۲۰ صفحه منتشر می‌شود و اعضای هیئت تحریریه آن را کنشگران مدنی تشکیل می‌دهند که با هدف تعامل آرا و افکار گرد هم آمده‌اند.

چشم‌انداز آینده

سردبیر نشریه هدف نهایی آوای هامون را تبدیل شدن به یک تریبون ملی برای جامعه مدنی جنوب ایران می‌داند تا از طریق فعالیت‌های پژوهش‌محور، راهکارهای مناسبی برای توسعه منطقه و رفع مشکلات آن ارائه دهد.

آوای هامون مانند منشوری است که نورِ متکثر و متنوعِ لایه‌های پنهان جامعه جنوب ایران را از خود عبور می‌دهد تا تصویری شفاف و تحلیل‌گرانه از هویت، چالش‌ها و ظرفیت‌های مدنی این اقلیم در سطح ملی بازتاب دهد.

فصلنــــامـــه ارغنــــون هامـــون (فروش اینترنتی)

ماهنـــــامـــــه نــامـــه هـامـــــون (فروش اینترنتی)

دوهـفتـــــــه نــامـه آوای هـــــامــــون (فروش اینترنتی)

انتـــــشــــــــارات هــــامـــــــون نـــــو (فروش اینترنتی)

نشستن در لژ مخصوص غول‌های ادبی؛ درباب منوچهر آتشی

درباره استاد غلامعباس توسلی؛ حافظه زنده جامعه شناسی

توسلی در سه بزنگاه تاریخی؛ یادداشتی از حمیدرضا جلائی‌پور

آکادمیسین مردم‌مدار؛ یادداشتی از حسین سراج زاده

آوای هامون: تبلور کنش ارتباطی در عرصه‌ی عمومی در جنوب ایران

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ

اخبار مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ